Chọn điều trần hay chất vấn

22/11/2011

Khác nhau trước hết về mục đích

Chất vấn là để làm rõ trách nhiệm của tổ chức và cá nhân có thẩm quyền, còn điều trần giúp làm sáng tỏ vấn đề. Khác nhau về mục đích như vậy nên chất vấn là một dạng hình của hoạt động giám sát, trong khi điều trần vừa là công cụ để giám sát của Quốc hội vừa phục vụ cho hoạt động lập pháp.

Tại nhiều quốc gia, chất vấn được coi là một trong các hoạt động giám sát mang lại hiệu quả nhất, vì nó buộc Chính phủ phải nhìn nhận trách nhiệm của mình. Cũng có nghị viện sử dụng điều trần để làm rõ trách nhiệm một ai đó, đối với một vụ việc riêng biệt nào đó... Trong trường hợp này, họ thành lập một Ủy ban điều trần “lâm thời” với một nhiệm vụ cụ thể và Ủy ban này không có quyền lập pháp. Ủy ban này sẽ điều tra về một hoạt động của Chính phủ và giải tán sau khi hoàn thành nhiệm vụ. Tuy nhiên, trong đa số trường hợp hoạt động điều trần do các Ủy ban thường xuyên của Nghị viện tiến hành để phục vụ hoạt động lập pháp, khi một vấn đề đã “nóng” tới độ nào đó, cảnh báo cần có sự quan tâm và lưu ý giải quyết.

Đối với Quốc hội một số nước, như Mỹ chẳng hạn, điều trần là một phần quan trọng và là một khâu không thể thiếu của quy trình lập pháp. Hoạt động điều trần nhằm mục đích giúp Ủy ban có cơ hội được nghe từ nhiều phía, qua tranh luận công khai giữa các nhà quản lý, các nhóm lợi ích, các chuyên gia và cả những đối tượng chịu tác động của chính sách... Đây thực sự là phương thức hữu ích giúp Ủy ban phụ trách dự luật có thể giải quyết được những điểm bất đồng khi xem xét những dự luật phức tạp và gây tranh cãi.

Khác nhau về thủ tục

Các thủ tục tại phiên chất vấn thường chặt chẽ với khoảng thời gian định trước cho các câu hỏi và câu trả lời. Thành phần tham gia chất vấn cũng chỉ bao gồm các nghị sỹ và đại diện có thẩm quyền từ phía Chính phủ. Hoạt động điều trần mang tính “mở” hơn khi cho phép cả các nhà nghiên cứu, các chuyên gia, đại diện các tổ chức xã hội, các nhóm lợi ích... được tham gia vào quá trình này. Mục đích của điều trần là để làm sáng tỏ vấn đề, Ủy ban lại là cơ quan tiếp cận với dự luật đầu tiên, vì vậy, rất cần thiết để Ủy ban có thể nghe từ nhiều phía, bằng nhiều tai. Thực tế lập pháp cho thấy các tranh luận thực sự thường diễn ra tại các cuộc họp Ủy ban, nơi có điều kiện để thảo luận chi tiết hơn và thủ tục thảo luận cũng cởi mở hơn.

Cùng có mục đích để chia sẻ thông tin, nên cả điều trần và chất vấn đều có sự “chứng kiến” của các cơ quan thông tấn báo chí và cả công chúng. Họ tuy không tham gia trực tiếp song lại đóng vai trò như những người quan sát. Nhằm tránh sự thao túng của cơ quan quyền lực, chính sách hay dự luật phải được đưa ra mổ xẻ, xem xét công khai. Để cho dù có là những quy định chung đến thế nào chăng nữa, cho dù cần giao cho Chính phủ quy định chi tiết cụ thể thì pháp luật cũng không thể đi chệch đường đã định.

Việc cho phép giới truyền thông tiếp cận các phiên họp và các hoạt động của Ủy ban còn để tăng cường tính minh bạch và là hình thức cử tri giám sát những người đại diện của mình. 

Và khác nhau về hệ quả

Chất vấn có hệ quả xã hội to lớn khi thu hút sự chú ý rộng rãi của công luận. Lịch chất vấn “dày đặc” tại nghị viện nhiều nước tạo ra sức ép để Chính phủ có trách nhiệm hơn khi đối mặt với vấn đề. Chất vấn cũng có hệ quả chính trị đặc biệt. Sau chất vấn người ta còn có thể đặt vấn đề ủng hộ hay phản đối hoạt động của Chính phủ, có thể bỏ phiếu bất tín nhiệm hay thậm chí Chính phủ phải từ chức.

Hệ quả của điều trần có vẻ “nhẹ nhàng” hơn. Từ những tranh luận công khai, ý tưởng lập pháp sẽ dần được hoàn thiện. Và hệ quả sẽ là một phương án lập pháp được lựa chọn cho tương lai. Vì thế, các Ủy ban với vai trò là trung tâm của quy trình lập pháp có vẻ như “gần gũi” với hoạt động điều trần hơn.

Cuối cùng, dẫu cánh cửa các Ủy ban có mở ra cho hoạt động chất vấn thì đây tuyệt nhiên không phải là sự tiếp nối của các cuộc chất vấn trước đó, không phải là việc giải quyết những “tồn đọng” do chất vấn tại nghị trường không có đủ thời gian. Đây là vấn đề của Ủy ban và mọi hoạt động cũng chỉ “khuôn” lại trong phạm vi  các lĩnh vực Ủy ban phụ trách.

 

Các tin đã đưa ngày:
Thăm dò ý kiến
Bạn có cho rằng xăng là nguyên nhân gây ra cháy xe không?





Hoạt động của Quốc hội - mang đầy hơi thở của cuộc sống