Bài toán tiếp xúc cử tri

22/11/2011

Chế độ trách nhiệm trước cử tri được vận hành bằng nhiều hình thức. Tiếp xúc cử tri là một trong những hình thức như vậy.

Tiếp xúc cử tri sau hay trước mỗi kỳ họp đều có những thách thức không nhỏ.

Thách thức dễ thấy nhất là thời điểm.

Thách thức thứ hai là làm thế nào để không nói lại những điều mà cử tri đều đã biết. Với hệ thống truyền thông hiện đại hiện nay, các quyết sách của Quốc hội đều được đưa tin rất nhanh chóng, thậm chí ngay tức thì. Thực tế, sau mỗi Kỳ họp, cử tri đều đã có được đầy đủ thông tin về kết quả của Kỳ họp. Mà như vậy, thì thu hút được sự quan tâm của người dân đối với các cuộc tiếp xúc cử tri là điều không dễ. Vấn đề đặt ra là thông tin mà các vị đại biểu cung cấp phải khác với thông tin mà báo chí đã cung cấp. Có những thông tin mà không một phương tiện truyền thông đại chúng nào có thể cung cấp được. Đó chính là sự lý giải tại sao Quốc hội lại quyết như thế này mà không phải như thế khác. Đây là công việc khó khăn hơn việc báo cáo kết quả, bởi vì rằng nó đòi hỏi kỹ năng lập luận, thuyết phục và định hướng dư luận. Các vị đại biểu Quốc hội sẽ phải lập luận và bảo vệ cho các quyết sách của mình. Trong bất cứ trường hợp nào, các vị đại biểu đều cần phải chứng minh được rằng mình đã biểu quyết có lợi nhất cho nước, cho dân. Đây chính là trách nhiệm giải trình. Và đây cũng chính là sự khác nhau giữa công việc của một chính khách với công việc của một nhà báo.

Thách thức thứ ba là việc bảo đảm đầy đủ các thành phần cử tri. Cử tri là một danh từ chung dùng để chỉ tất cả những công dân có quyền bầu cử (nói chung, là tất cả mọi công dân từ đủ 18 tuổi trở lên và có năng lực hành vi dân sự). Tuy nhiên, đến dự  các cuộc tiếp xúc cử tri phần lớn lại chỉ là cán bộ cơ sở. Cán bộ cơ sở cũng là cử tri, nhưng họ cũng lại là cán bộ. Trong lúc đó, quan trọng là phải báo cáo với những người dân, hơn là với những cán bộ.

Công bằng mà nói, những cán bộ cơ sở nói trên đến dự họp không chỉ theo thư mời, mà còn theo tinh thần trách nhiệm. Thiếu họ, các cuộc tiếp xúc cử tri nhiều khi sẽ khó khăn. Vấn đề là cần thu hút thêm những cử tri khác nữa cùng tham dự. Sức hấp dẫn của các cuộc tiếp xúc cử tri sẽ giúp chúng ta làm được điều này. Mà để có sức hấp dẫn thì việc các vị đại biểu Quốc hội giải trình về các quyết sách của mình trước cử tri là rất quan trọng.

TIẾP XÚC CỬ TRI-BÀI TOÁN KHÓ

Giữ mối quan hệ thường xuyên với cử tri không chỉ là trách nhiệm pháp lý, mà còn là điều kiện để các vị đại biểu Quốc hội làm tốt chức năng đại diện của mình. Tuy nhiên, đây là điều không dễ thực hiện. Lý do là các đại biểu Quốc hội thường rất bận (đặc biệt là các đại biểu kiêm nhiệm). Và cử tri cũng không phải là những người nhàn rỗi. Đằng sau những quy định khắt khe của pháp luật, nhiều khi cử tri vẫn không biết tìm gặp những người đại diện cho mình bằng cách nào. Ngược lại, các vị đại biểu muốn gặp gỡ, trao đổi với cử tri cũng cảm thấy lúng túng.

Thật ra, việc giữ mối quan hệ thường xuyên với cử tri chỉ có thể thực hiện có hiệu quả trong mô hình Nhà nước điện tử (sử dụng Internet và các công nghệ số để tiếp cận người dân). Thế nhưng, ở ta, nhà nước điện tử còn là vấn đề rất mới. Cơ sở hạ tầng cả về vật chất- kỹ thuật, lẫn về con người còn có bước tụt hậu khá xa. Thậm chí, chúng ta vẫn còn chưa nhất trí được với nhau về khái niệm nhà nước điện tử là gì. Trong điều kiện như vậy, các cuộc tiếp xúc cử tri trước và sau mỗi kỳ họp Quốc hội vẫn là cách thức giữ mối quan hệ với cử tri phù hợp và rất quan trọng đối với nền chính trị nước ta.

Các cuộc tiếp xúc cử tri cả trước và sau kỳ họp Quốc hội đều do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chủ trì. Đây là tổ chức tập hợp tất cả các lực lượng và tầng lớp của xã hội ta, vì vậy có rất nhiều thuận lợi trong việc điều phối các các hoạt động liên quan đến cử tri.

Xét về tính chất, tiếp xúc cử tri trước kỳ họp là để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân; sau kỳ họp là để báo cáo kết quả.

Tiếp xúc cử tri trước kỳ họp Quốc hội

Các cuộc tiếp xúc cử tri trước kỳ họp giúp ích rất nhiều cho các đại biểu Quốc hội. Những lợi ích dưới đây là điều rất dễ nhận thấy:

Một là, nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của cử tri. Người dân càng tin đại biểu của mình bao nhiêu thì càng chân thành bấy nhiêu.

Hai là, nắm bắt được các vấn đề đang đặt ra cho đất nước. Nhờ vậy, các cuộc thảo luận của Quốc hội về tình hình kinh tế- xã hội tại Hội trường thường có chất lượng và phản ánh đúng nhu cầu của đất nước.

Ba là, nắm bắt được các thông tin cần thiết để thực hiện chức năng giám sát. Đa số các câu hỏi chất vấn được nêu ra tại các kỳ họp thường do các đại biểu thu thập được thông tin qua sự phản ánh của cử tri.

Tuy nhiên, cách tổ chức tiếp xúc cử tri như hiện nay cũng còn một số hạn chế. Trước hết, đa số cử tri là khách mời. Cử tri bình thường (và vì vậy đặc trưng nhất) rất ít tham gia. Trong lúc đó, các khách mời thì đa số là các đại diện đáng kính của các ban ngành, đoàn thể. Các cuộc tiếp xúc cử tri với thành phần như thế đôi khi chỉ là dịp để các đại diện bán chính thức nói cho các đại diện được ủy quyền nghe.

Các cuộc tiếp xúc cử tri là rất quan trọng, nhưng có lẽ chưa đủ để nắm bắt kịp thời ý chí và nguyện vọng của nhân dân. Các phương tiện thông tin, báo chí; các cuộc điều tra dư luận xã hội; các buổi tiếp xúc, trao đổi không chính thức là các cách thức quan trọng khác.

Tiếp xúc cử tri sau kỳ họp Quốc hội

Loại hình tiếp xúc cử tri này là để các đại biểu Quốc hội báo cáo về kết quả của kỳ họp. Tuy nhiên, có vẻ như qua các phương tiện thông tin đại chúng, cử tri đã được biết khá chi tiết về các quyết định của kỳ họp. Vậy thì, đâu là giá trị gia tăng của các cuộc tiếp xúc cử tri?

Trước hết, các cuộc tiếp xúc cử tri này là biểu tượng dễ nhận thấy nhất của một nền dân chủ. Việc ủy quyền bao giờ cũng đi liền với trách nhiệm báo cáo. Do các nước xã hội chủ nghĩa thường áp dụng chế độ ủy quyền theo lệnh (imperative mandate), trách nhiệm báo cáo càng được đặt ra khắt khe hơn.

Hai là, thông tin do các đại biểu Quốc hội cung cấp sẽ có những điểm khác rất cơ bản so với của báo chí. Nếu thông tin của báo chí thường xoay quanh những “cái gì”, “ra sao”, thì thông tin của các vị đại biểu Quốc hội sẽ có trọng tâm là “tại sao”. Tại các cuộc tiếp xúc cử tri, các đại biểu sẽ giải trình về việc tại sao Quốc hội lại quyết định như vậy. Đây là thông tin phục vụ quy trình dân chủ hơn là quy trình nhận thức. Nó rất cần thiết để cử tri giám sát hoạt động của các đại biểu Quốc hội. Suy cho cùng, một quyết định lý giải được là một quyết định có trách nhiệm.

Ngoài ra, nếu báo chí không có trách nhiệm phải làm rõ mỗi quan hệ giữa các quyết định của kỳ họp với lợi ích của cử tri thì các vị ĐBQH lại phải làm được điều này. Điều 97 Hiến pháp nước ta quy định : “ĐBQH là người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, không chỉ đại diện cho nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình mà còn đại diện cho nhân dân cả nước”.

Chức năng đại diện đòi hỏi các vị đại biểu Quốc hội phải có năng lực phân tích cái được, cái mất của cử tri trong mỗi quyết sách của mình. Tuy nhiên, “chính trị là nghệ thuật của những điều có thể”. Không ai có thể làm những điều không thể. Thế nhưng, phạm vi và tính chất của những điều có thể phụ thuộc rất nhiều vào tinh thần trách nhiệm và nghệ thuật của các chính khách, các đại biểu của nhân dân.

 TS Nguyễn Sĩ Dũng

 

 

Các tin đã đưa ngày:
Thăm dò ý kiến
Bạn có cho rằng xăng là nguyên nhân gây ra cháy xe không?





Hoạt động của Quốc hội - mang đầy hơi thở của cuộc sống