PHẢN ỨNG SAU VỤ ĐÁNH BOM KHỦNG BỐ TRÊN ĐẢO BALI: CÂU CHUYÊN VỀ SỰ THÀNH CÔNG TRONG HỢP TÁC QUỐC TẾ

22/11/2011

Các vụ đánh bom ở Bali hồi tháng 10/2002 và phản ứng của Chính phủ Inđônêxia và cộng đồng quốc tế đối với các cuộc tấn công là ví dụ minh họa điển hình về chiến lược chống tài trợ cho khủng bố. Chiến lược này đã được triển khai thành các hoạt động xây dựng năng lực, công khai lên án tổ chức khủng bố và thực thi luật pháp một cách toàn diện. Ngày 12/10/2002 Inđônêxia đã phải hứng chịu một vụ tấn công khủng bố lớn nhất kể từ sau sự kiện 11/9/2001. Các vụ đánh bom khủng bố tại Bali đã làm Inđônêxia thức tỉnh trước thực tế về nạn khủng bố quốc tế. Ngay sau các vụ đánh bom, Inđônêxia đã hợp tác không ngừng nghỉ với cộng đồng quốc tế nhằm củng cố năng lực phòng thủ trước các nguy cơ khủng bố, trong đó có nỗ lực cắt đứt nguồn tài trợ cho bọn khủng bố.

Bắt giữ những kẻ chịu trách nhiệm về các vụ đánh bom

Vụ đánh bom khủng bố ở Bali bắt đầu lúc 11h05 đêm ngày 12/10/2002 khi một thiết bị gây nổ tự động phát nổ trong một quán bar đông đúc tại trung tâm giải trí của hòn đảo. Một vài giây sau, khi các nạn nhân chạy ra khỏi hiện trường vụ nổ đầu tiên thì một chiếc xe tải loại nhỏ chứa đầy chất nổ đã bốc cháy ngay gần đó. Bọn khủng bố chủ định nhằm vào các khách du lịch trẻ tuổi ở các tụ điểm ban đêm đông người, và hậu quả là 202 người chết, trong đó có 88 người Ôxtrâylia, 38 người Inđônêxia và 7 người Mỹ. Cuộc tấn công vào những người dân thường vô tội càng trở nên tàn khốc hơn bởi thiệt hại kinh tế rất lớn mà Inđônêxia phải gánh chịu. Chỉ với số tiền 35.000đô-la, hành động khủng bố đã làm sụp đổ hoàn toàn nền du lịch của Bali, thiệt hại ước tính lên tới hàng triệu đô-la. Inđônêxia lúc đó chưa sẵn sàng đối phó với những mối đe dọa ngày càng gia tăng của các nhóm khủng bố nhưng đã may mắn được một liên minh các quốc gia sẵn sàng và có thể trợ giúp và hướng dẫn trên phạm vi rất rộng các hoạt động chống khủng bố.

Với sự trợ giúp của các đồng minh quốc tế, Inđônêxia đã nhanh chóng triển khai một chiến dịch thực thi luật pháp chuyên nghiệp và đáng tin cậy nhằm điều tra và bắt giữ những kẻ khủng bố chịu trách nhiệm về vụ đánh bom. Các chuyên gia thực thi pháp luật của Hoa Kỳ và Ôxtrâylia đã được cử đến trợ giúp Inđônêxia điều tra vụ đánh bom Bali, từ việc xác định nạn nhân cho đến việc truy tìm các đầu mối tài chính. Cho tới nay, 80 phần tử Jemaah Islamiya đã bị bắt giữ vì có liên quan đến vụ khủng bố ở Bali. Nhờ nỗ lực phối hợp hoạt động thực thi pháp luật để thu thập những chứng cứ rõ ràng, tháng 6/2004 cơ quan tư pháp Inđônêxia đã khởi tố thành công những kẻ chủ mưu vụ đánh bom khủng bố Bali và tuyên 33 án, trong đó có ba án tử hình và rất nhiều án tù chung thân.

Công khai lên án Jemaah Islamiya

Jemaah Islamiya (JI), một tổ chức khủng bố tại khu vực Đông Nam Á có liên kết với mạng lưới Al Qaida, là nghi can số một của vụ tấn công bằng bom. IJ cam kết với việc thành lập một tổ chức khủng bố Hồi giáo ở Đông Nam Á. Mặc dù không biết nhiều về số thành viên của tổ chức này, nhưng một điều chắc chắn là bọn chúng nhận được sự trợ giúp tài chính khá lớn từ những kẻ tiếp tay ủng hộ ở khu vực Trung Đông và Đông Nam Á, kể cả al-Qaida. Trong suốt thập kỷ 1990, JI đã thu nhận và đào tạo rất nhiều phần tử cực đoan, gây ra hàng loạt vụ tấn công bắt đầu năm 2000.

Sau các vụ đánh bom cộng đồng quốc tế đã có phản ứng ngay lập tức. Ngày 23/10/2002, 52 quốc gia trên thế giới đã đồng loạt yêu cầu và ủng hộ việc Liên Hợp Quốc chỉ đích danh tổ chức khủng bố Jemaah Islamiya. Hơn 150 tòa án đã đồng ý ra lệnh phong tỏa các tài sản có liên quan đến JI. Việc chỉ đích danh tổ chức khủng bố này cho thấy một liên minh chống khủng bố lớn và đồng thuận nhất kể từ khi Al Qaida và Taliban bị lên án sau vụ tấn công 11/9. Các thành viên của Liên Hợp Quốc được giao trọng trách phong tỏa và tịch biên những tài sản có liên quan đến tổ chức JI. Việc cộng đồng quốc tế cùng công khai lên tiếng phản đối là một công cụ hữu hiệu trong chiến lược “chỉ đích danh và làm ô danh” nhằm hạn chế khả năng hoạt động của JI.

Với mục đích khẳng định tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong chống khủng bố và khôi phục nền kinh tế địa phương, ngày 17-18/12/2002 Inđônêxia và Ôxtrâylia đã cùng tổ chức Hội thảo về Chống rửa tiền và Tài trợ cho khủng bố với sự tham gia của 33 quốc gia và 14 tổ chức quốc tế. Hội thảo đã hoan nghênh sự phối hợp hành động quốc tế thông qua Liên Hợp Quốc để lên án Jemaah Islamiya, và kêu gọi tăng cường hợp tác quốc tế trong các hoạt động xây dựng năng lực, tình báo và thực thi pháp luật ở Đông Nam Á và khu vực Thái Bình Dương.

Xây dựng năng lực chống khủng bố

Đào tạo thực thi pháp luật. Sau các vụ đánh bom ở Bali, ngay lập tức Hoa Kỳ, Nhật Bản và Ôxtrâylia đã đi đầu trong một nỗ lực đa phương nhằm trợ giúp Inđônêxia chống khủng bố. Đối mặt với mối đe dọa thực tế, Inđônêxia đã nỗ lực không ngừng để xây dựng năng lực nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công khủng bố trong tương lai. Năm 2003, Văn phòng Điều phối hoạt động Chống Khủng bố của Bộ Ngoại giao đã lên kế hoạch và xây dựng ngân sách cho Cục An ninh Ngoại giao của Bộ Ngoại giao nhằm triển khai một chương trình hỗ trợ chống khủng bố trị giá tám triệu đô-la nhằm đào tạo, trang bị và tổ chức một đơn vị chống khủng bố thuộc lực lượng cảnh sát quốc gia Inđônêxia. Đơn vị này được gọi là Đội đặc nhiệm 88 (SD-88). Đến nay, Hoa Kỳ đã đào tạo cho Inđônêxia 69 sỹ quan cảnh sát, và với các chương trình khác nữa dự kiến đến năm 2005 sẽ đào tạo được 279 sỹ quan. Sát cánh với Lực lượng đặc nhiệm chống Jemaah Islamiya của Inđônêxia, SD-88 tăng cường phòng thủ bảo vệ Inđônêxia trước mối đe dọa khủng bố chính của khu vực Đông Nam Á. Bên cạnh đó, Chương trình Phòng vệ Khu vực và Hợp tác Chống Khủng bố của Bộ Quốc phòng cũng đã dành 2,3 triệu đô-la đào tạo 78 nhân viên tình báo Inđônêxia về tiếng Anh, nghiệp vụ trong quân đội và các khóa học liên quan đến chống khủng bố.

Chương trình trợ giúp tài chính chống khủng bố. Bên cạnh việc xây dựng năng lực thực thi luật pháp, hỗ trợ đa phương cho Inđônêxia còn bao gồm những nỗ lực sâu rộng giúp bảo vệ hệ thống tài chính,ngăn không cho các phần tử khủng bố lợi dụng. Các cơ quan của Hoa Kỳ đã chi hơn 820.000 đô-la dành cho đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho Inđônêxia trong hoạt động chống tài trợ khủng bố và rửa tiền (CTF/AML). Tháng 9/2002, một tháng trước khi xảy ra vụ khủng bố Bali, Hoa Kỳ đã có những bước đi đầu tiên nhằm xây dựng năng lực CTF/AML bằng việc đánh giá chặt chẽ cơ chế tài chính chống khủng bố của Inđônêxia. Tháng 9/2003 Hoa Kỳ cử đoàn chuyên gia thứ hai sang Inđônêxia để tiếp tục đánh giá năng lực của quốc gia này. Inđônêxia đã có những tiến bộ đáng kể trong việc củng cố năng lực chống tài trợ khủng bố trong năm thành tố chủ chốt của một cơ chế tài chính chống khủng bố hiệu quả.

1. Khuôn khổ pháp lý: Việc truy tố những kẻ khủng bố phải dựa trên một khuôn khổ pháp lý mạnh. Hoa Kỳ và một số đối tác khác đã giúp đỡ Inđônêxia xây dựng một hệ thống luật pháp CTF/AML vững chắc. Từ tháng 7/2002, Hoa Kỳ đã tiến hành đào tạo các cơ quan tư pháp của Inđônêxia và các nước Đông Nam Á về việc soạn thảo và sửa đổi luật theo hướng phù hợp với các công ước của Liên Hợp Quốc về khủng bố và Nghị quyết 1373 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về vấn đề hình sự hóa tội danh tài trợ khủng bố và rửa tiền. Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ đã phối hợp với đối tác của Ôxtrâylia trợ giúp Ngân hàng Trung ương Inđônêxia và Cơ quan Tình báo Tài chính trong công tác soạn thảo các văn bản pháp quy nhằm thúc đẩy tiến trình cải cách kinh tế tài chính. Inđônêxia có thành tích rất yếu kém về lĩnh vực phòng chống tội phạm tài chính và đã từng bị Lực lượng Đặc nhiệm Chống Tội phạm Tài chính (FAFT) liệt vào danh sách các quốc gia và vùng lãnh thổ bất hợp tác năm 2001. Tuy nhiên, đến tháng 9/2003, với sự trợ giúp kỹ thuật của một tổ công tác liên ngành của Hoa Kỳ, Inđônêxia đã thành công trong việc sửa đổi luật chống rửa tiền (AML) của mình, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và tránh được các biện pháp trả đũa của FATF. Nhờ sự tiến bộ về pháp luật này mà hiện nay FATF đang theo dõi việc triển khai thực hiện luật chống rửa tiền của Inđônêxia.

2. Kiểm soát tài chính: Các ngân hàng trung ương là công cụ giám sát và ngăn chặn nguồn tài chính của các nhóm khủng bố. Với sự giúp đỡ của Ngân hàng Phát triển châu Á và các nhà tài trợ quốc tế khác, Inđônêxia đã tiến hành hiện đại hóa khu vực tài chính. Tháng 10/2003, các nhân viên ngân hàng trung ương Inđônêxia đã tham dự một khóa học về kiểm soát tài chính do Cục Phòng chống Buôn bán Ma túy Quốc tế và Thực thi Pháp luật của Bộ Ngoại giao và Văn phòng Kiểm soát Tiền tệ Hoa Kỳ đồng tổ chức. Khóa học dành cho các nhân viên ngân hàng trung ương các quốc gia Đông Nam Á có mục đích hỗ trợ kỹ thuật cho các nhà quản lý ngân hàng trong công tác chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và phát hiện những giao dịch đáng nghi vấn tại các ngân hàng tư nhân. Sau khóa học này, Ngân hàng Trung ương Inđônêxia đã lên chương trình kiểm toán bắt buộc nhằm phát hiện AML/CTF và một số kế hoạch nhằm giám sát đầy đủ tại hiện trường và kiểm tra các ngân hàng bắt đầu thực hiện từ cuối năm nay.

3. Thành lập Cơ quan Tình báo tài chính (FIU): Vị trí địa lý xa xôi và tách biệt của đảo Bali và việc Bali hoàn toàn bị động trước một cuộc tấn công khủng bố quy mô lớn cho thấy rằng các nhân viên thực thi pháp luật quốc gia và quốc tế không thể chỉ trông chờ vào các chứng cứ tìm thấy tại hiện trường để truy bắt thủ phạm. Một trong những công cụ điều tra đắc lực nhất các vụ đánh bom trên đảo Bali chính là việc phân tích thông tin liên lạc và giao dịch tài chính giữa các thành viên JI. Trong nỗ lực củng cố công cụ chống khủng bố quan trọng này của Inđônêxia, Hoa Kỳ đã hợp tác chặt chẽ với các đối tác của Cơ quan Tình báo Tài chính Ôxtrâylia để thành lập Cơ quan Tình báo Tài chính Inđônêxia (FIU). Hoa Kỳ đã mời FIU Inđônêxia tham gia hội thảo chuyên đề kéo dài một tuần dành cho các chuyên viên FIU và các quan chức chính phủ với tên gọi “Phân tích cơ bản và báo cáo về giao dịch tài chính khả nghi”. Được Trung tâm Chống Khủng bố Khu vực Đông Nam Á của Malayxia tài trợ tổ chức vào tháng 8/2003, hội thảo này là một phần trong những nỗ lực hợp tác và điều phối chống khủng bố liên tục của khu vực với chính phủ các nước láng giềng. Chương trình Hỗ trợ Phát triển Chính thức Hoa Kỳ cung cấp cho Inđônêxia một khoản viện trợ để mua các thiết bị công nghệ thông tin cần thiết. Tháng 10/2003, thông qua khoản viện trợ này, Hoa Kỳ đã giúp FIU Inđônêxia triển khai hệ thống báo cáo điện tử trực tuyến để thu thập báo cáo về các giao dịch tài chính khả nghi trong khu vực tư nhân. Với sự trợ giúp này của Hoa Kỳ và Ôxtrâylia, FIU Inđônêxia đã đạt một bước tiến đáng kể vào tháng 6/2004 với việc trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Egmont các cơ quan tình báo tài chính quốc gia.

4. Thực thi pháp luật: Tháng 1/2004, bộ phận phụ trách các chiến dịch chống tài trợ khủng bố của FBI đã mở khóa đào tạo về công tác điều tra chống rửa tiền và tài trợ khủng bố cho 69 sỹ quan cảnh sát quốc gia Inđônêxia và các quan chức khác. Với mục đích tăng cường hợp tác liên ngành về chống tài trợ cho khủng bố, thành phần học viên bao gồm các thành viên của Đội đặc nhiệm SD-88 chống khủng bố thuộc Lực lượng Cảnh sát Quốc gia Inđônêxia, các cơ quan tình báo tài chính và tội phạm tài chính. Sau khóa đào tạo này, các cơ quan thực thi pháp luật của Inđônêxia đã tiến hành 30 cuộc điều tra về nạn rửa tiền, và 2/3 số vụ đã được chuyển tời Văn phòng Chưởng lý để truy tố.

5. Quy trình tố tụng/tư pháp: Ban Đào tạo, Hỗ trợ và Phát triển Tố tụng Hải ngoại thuộc Bộ Tư pháp Hoa Kỳ sẽ cử một cố vấn luật pháp thường trú tại Jakarta để hợp tác với chính phủ sở tại áp dụng luật mới về chống rửa tiền và chống khủng bố. Vị cố vấn pháp lý thường trú này còn có trách nhiệm trợ giúp quốc gia sở tại trong việc thông qua và áp dụng luật hỗ trợ pháp lý song phương trong tương lai.

Kết luận

Trước nguy cơ tấn công tiếp tục của các mạng lưới khủng bố Đông Nam Á như Jemaah Islamiya, Inđônêxia đã hợp tác cùng Hoa Kỳ, Ôxtrâylia, Nhật Bản và các đối tác khác nhằm củng cố cơ chế chống khủng bố của mình. Thông qua các hoạt động thực thi pháp luật và chỉ đích danh các tổ chức khủng bố Inđônêxia đã có những phản ứng mau lẹ sau vụ đánh bom tại Bali và đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc triệt phá hang ổ khủng bố của Jemaah Islamiya chịu trách nhiệm về vụ tấn công này. Các chương trình đào tạo và xây dựng năng lực do Chính phủ Hoa Kỳ và các nhà tài trợ quốc tế khác cung cấp đã có ảnh hưởng quan trọng đến khả năng của Inđônêxia trong việc ngăn chặn và đối phó với với tội phạm tài trợ khủng bố nói riêng và khủng bố quốc tế nói chung. Sự trợ giúp liên tục của các đồng minh đã mang lại nhiều lợi ích cho Inđônêxia, từ các chương trình thực thi pháp luật đến công cuộc cải cách toàn diện hệ thống luật pháp và tài chính – và đây chính là một bằng chứng sống động về cố gắng xây dựng năng lực của cộng đồng quốc tế.

Celina Realuyo là Giám đốc Chương trình Tài chính Chống Khủng bố của Văn phòng Điều phối hoạt động Chống Khủng bố của Bộ Ngoại giao. Văn phòng của bà chịu trách nhiệm phối hợp các chính sách và nỗ lực chống khủng bố của Hoa Kỳ với các chính phủ nước ngoài nhằm ngăn chặn tài trợ khủng bố trên thế giới. Scott Stapleton là sinh viên năm cuối Trường Ngoại giao thuộc Đại học Georgetown và nhân viên tập sự tại Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.

Celina Realuyo và Scott Stapleton

Nguồn: Tạp chí Điện tử của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, tháng 9/2004

Các tin đã đưa ngày:
Thăm dò ý kiến
Bạn có cho rằng xăng là nguyên nhân gây ra cháy xe không?



Hoạt động của Quốc hội - mang đầy hơi thở của cuộc sống