Phát huy dân chủ, bảo đảm khách quan, công bằng, công khai trong quá trình lấy phiếu tín nhiệm Đối với người giữ chức vụ do quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn

25/09/2013

Lấy phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn là nội dung quan trọng đã được quy định tại Nghị quyết số 35/2012/QH13 của Quốc hội về “Lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn” (Sau đây viết tắt là NQ 35 của QH).
Theo đó Ủy ban thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 561/2013/NQ-UBTVQH13 (NQ 561 của UBTVQH) hướng dẫn việc thực hiện NQ 35 của Quốc hội.
Để việc lấy phiếu tín nhiệm thực sự phát huy tác dụng và có chất lượng, kết quả phản ánh đúng thực chất về mức độ tín nhiệm của người được lấy phiếu thì nhất thiết phải phát huy dân chủ, bảo đảm khách quan, công bằng trong quá trình tổ chức lấy phiếu tín nhiệm. Nhằm trao đổi sâu hơn về vấn đề này, tôi xin đề cập một số nội dung cơ bản sau:
Một là: Cần có nhận thức sâu sắc, đúng đắn về mục đích, ý nghĩa của việc lấy phiếu tín nhiệm và mối quan hệ giữa lấy phiếu tín nhiệm và bỏ phiếu tín nhiệm.
Lấy phiếu tín nhiệm được thể hiện theo 3 mức ghi trên phiếu là “Tín nhiệm cao”, “Tín nhiệm” và “Tín nhiệm thấp”, kết quả phiếu sẽ là “thước đo” để thăm dò mức độ tín nhiệm của Quốc hội, Hội đồng nhân dân đối với người giữ chức vụ do mình bầu ra hoặc phê chuẩn; là cách làm mới vừa tiếp tục mở rộng dân chủ trong hoạt động của Quốc hội, Hội đồng nhân dân, vừa nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong hoạt động giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân, giúp cho người được lấy phiếu tín nhiệm thấy được mức độ tín nhiệm của mình để phấn đấu, rèn luyện, nâng cao hơn chất lượng và hiệu quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao.
Kết quả lấy phiếu tín nhiệm là sơ sở quan trọng để cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xem xét, đánh giá, bố trí, sử dụng cán bộ; nếu người được lấy phiếu có trên 50% đại biểu đánh giá tín nhiệm thấp thì có thể xin từ chức, nếu có trên có trên 2/3 tổng số đại biểu đánh giá tín nhiệm thấp trong lần lấy phiếu đó, hoặc có quá nửa đại biểu đánh giá tín nhiệm thấp trong 02 lần lấy phiếu liên tiếp thì tiến hành quy trình bỏ phiếu tín nhiệm.
Bỏ phiếu tín nhiệm là việc Quốc hội, Hội đồng nhân dân thể hiện sự tín nhiệm hoặc không tín nhiệm theo 02 mức ghi trên phiếu, làm cơ sở cho việc miễn nhiệm, bãi nhiệm hoặc phê chuẩn việc miễn nhiệm, bãi nhiệm, cách chức đối với người không được Quốc hội, Hội đồng nhân dân tín nhiệm theo quy định của pháp luật.
Như vậy “hệ quả” của việc lấy phiếu tín nhiệm không chỉ nhằm khích lệ, động viên, ghi nhận thành tích công tác khi người đó được đánh giá tín nhiệm cao, mà còn có tác dụng “nhắc nhở, cảnh báo” đòi hỏi người được lấy phiếu tín nhiệm phải nỗ lực hơn nữa khi nhận được kết quả tín nhiệm thấp – Và họ hiểu rằng có thể dẫn tới việc bỏ phiếu “bất tín nhiệm”. Do đó, nếu trong quá trình tiến hành lấy phiếu không bảo đảm dân chủ, nghiêm túc, khách quan, công bằng với thái độ trung thực, cầu thị và xây dựng cao của cả người được lấy phiếu và của đại biểu, là người được quyền ghi phiếu, đều dẫn đến sự “méo mó” trong kết quả phiếu, làm cho việc lấy phiếu hoặc trở nên hình thức (hòa cả làng), dẫn tới sự chủ quan, tự mãn hoặc gây “oan sai”, làm phương hại đến sinh mệnh chính trị của người được lấy phiếu. Sâu xa hơn nữa là làm suy giảm, đánh mất niềm tin của cử tri và nhân dân đối với Quốc hội, Hội đồng nhân dân. Vì vậy, có ý kiến cho rằng “đây là cuộc lấy phiếu – bỏ phiếu kép”. Nghĩa là Quốc hội, Hội đồng nhân dân lấy phiếu, bỏ phiếu những người do mình bầu ra, còn nhân dân, cử tri là người sẽ “bỏ phiếu” đối với Quốc hội, Hội đồng nhân dân.
Do đó, rất cần có nhận thức sâu sắc, đúng đắn và có cách làm dân chủ, khoa học và bảo đảm khách quan.
Hai là: Làm thế nào để phát huy dân chủ, bảo đảm khách quan, công bằng, công khai trong quá trình lấy phiếu
Có thể nói, đây là nội dung cốt yếu, rất quan trọng; việc phát huy dân chủ, bảo đảm khách quan, công bằng, công khai phải được thực hiện ngay ở từng khâu, từng bước trong quá trình chuẩn bị và tiến hành lấy phiếu, điều này đã được NQ 35 của QH và Hướng dẫn của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định khá rõ ràng và cụ thể. Vấn đề ở chỗ các quy định, quy trình đó phải được các chủ thể có liên quan thực sự tôn trọng và thực hiện nghiêm túc, chặt chẽ; đồng thời thực tiễn triển khai cho thấy, cần tăng cường và bổ sung thêm các cơ chế nhằm tiếp tục mở rộng dân chủ, bảo đảm khách quan, công bằng; công khai, minh bạch để nhân dân, cử tri theo dõi, đóng góp ý kiến trong quá trình thực hiện.
Qua nghiên cứu tình hình và kết quả lấy phiếu lần đầu, vừa được Quốc hội, Hội đồng nhân dân thực hiện , có thể rút ra một số nội dung chủ yếu cần quan tâm là:
- Cần tiếp tục tuyên truyền, phổ biến sâu rộng hơn nữa trong Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, trong nhân dân và cử tri về mục đích, ý nghĩa, quy trình, thủ tục, đối tượng và các tiêu chí trong việc lấy phiếu, bỏ phiếu tín nhiệm để nhân dân theo dõi, giám sát, đóng góp ý kiến đối với người được lấy phiếu thông qua các tổ chức, cơ quan đại diện.
Vừa qua, việc này đã được thực hiện khá tốt, thu hút được sự quan tâm theo dõi và sự đồng tình ủng hộ của nhân dân.
Theo quy định tại Khoản 5, Điều 6, NQ 35 của QH thì Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp có trách nhiệm tập hợp đầy đủ, kịp thời ý kiến, kiến nghị của cử tri liên quan đến người được lấy phiếu tín nhiệm (nếu có) gửi đến Quốc hội, Hội đồng nhân dân. Tuy nhiên, trên thực tế thực hiện tại Quốc hội và theo báo cáo của Hội đồng nhân dân các cấp thì tại kỳ lấy phiếu vừa qua đã không có kiến nghị nào được Ủy ban Mặt trận Tổ quốc gửi đến.
Thiết nghĩ, với 60.059 người được lấy phiếu vừa qua lại không có điểm gì đáng để nhân dân góp ý. Phải chăng nhân dân, cử tri chưa biết rõ quyền và trách nhiệm của mình về vấn đề này? Vậy nên, cần tiếp tục thực hiện tốt khâu tuyên truyền; đồng thời, Mặt trận Tổ quốc các cấp cần chủ động có hình thức, cơ chế phù hợp để thu thập ý kiến của cử tri, nên chăng cần có quy định cho Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội có cơ chế tập hợp ý kiến của cử tri, của Đoàn viên, Hội viên góp ý, kiến nghị trước mỗi khi tiến hành lấy phiếu tín nhiệm. Nếu làm tốt khâu này sẽ góp phần mở rộng dân chủ, công bằng, công khai trong lấy phiếu tín nhiệm; phát huy quyền dân chủ trực tiếp của nhân dân trong xây dựng Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.
Chẳng hạn: Ủy ban thường vụ Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân có thể gửi trước văn bản và danh sách những người được lấy phiếu tới Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cùng cấp, để cơ quan này chủ động thu thập, tập hợp ý kiến của các thành viên và của cử tri để gửi đến người được lấy phiếu, đề nghị báo cáo rõ vấn đề cần quan tâm; hoặc gửi về Ủy ban thường vụ Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân để yêu cầu người được lấy phiếu tiếp thu, giải trình theo quy định. Mặt khác có thể quy định cho phép Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp, đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân được công bố công khai danh sách những người thuộc đối tượng được lấy phiếu tín nhiệm vào các cuộc tiếp xúc cử tri trước khi Quốc hội, Hội đồng nhân dân họp, để cử tri, nhân dân góp ý (nếu có) như một số địa phương đã thực hiện trong lần lấy phiếu vừa qua. Tuy nhiên đây là vấn đề khá nhạy cảm, cần phải nghiên cứu xây dựng cơ chế và quy trình thật chặt chẽ và khoa học.
- Đối với người được lấy phiếu tín nhiệm
Trong NQ 35 của QH, Điều 1 đã quy định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng trong lấy phiếu tín nhiệm; Điều 5 quy định về căn cứ (nội dung) để xem xét, đánh giá mức độ tín nhiệm và Khoản 3, Điều 6 quy định: “Người được lấy phiếu tín nhiệm phải báo cáo trung thực kết quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao; phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống và giải trình đầy đủ các nội dung mà đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân yêu cầu”.
Theo quy định thì báo cáo này phải được thể hiện thành văn bản, phạm vi báo cáo trong khoảng thời gian thực hiện nhiệm vụ trong năm trước đó – nghĩa là từ đầu nhiệm kỳ đến thời điểm lấy phiếu lần đầu; những lần tiếp theo là từ thời điểm lấy phiếu trước đó đến kỳ lấy phiếu kế tiếp, gửi đến cơ quan có thẩm quyền để gửi đến từng đại biểu theo đúng thời hạn quy định .
Những quy định này, cùng với hướng dẫn của Ủy ban thường vụ Quốc hội đã rõ và chặt chẽ, thực tiễn cho thấy về cơ bản người được lấy phiếu đã chấp hành nghiêm túc, đúng quy trình, thủ tục; nhiều báo cáo được chuẩn bị công phu, nội dung ngắn gọn, đầy đủ thông tin cần thiết, thể hiện sự thẳng thắn, trung thực, là cơ sở quan trọng để các đại biểu nghiên cứu, xem xét trước khi ghi phiếu. Tuy nhiên, một số báo cáo còn viết quá dài, nội dung dàn trải và thiên về báo cáo thành tích, không nêu thiếu sót, hạn chế và phương hướng, giải pháp, khắc phục…trong khi phạm vi, lĩnh vực người đó phụ trách còn hạn chế, yếu kém, bất cập hoặc còn chậm được thực hiện trong thực tiễn, làm cho đại biểu phân tâm, khó xem xét đánh giá. Mặt khác, cũng có khá nhiều kiến nghị rằng báo cáo cần được cơ quan, tổ chức nào có thẩm quyền xác nhận?
Về vấn đề này, để khắc phục những hạn chế, tạo sự thống nhất tương đối về thể thức và nội dung của báo cáo đòi hỏi Ủy ban thường vụ Quốc hội cần xem xét, bổ sung hướng dẫn chi tiết, cụ thể hơn về yêu cầu, nội dung, cách thức thể hiện báo cáo của người được lấy phiếu tín nhiệm sao cho thống nhất. Đặc biệt là người được lấy phiếu phải đề cao ý thức, trách nhiệm trước nhân dân và cử tri, mà cơ quan đại diện là Quốc hội, Hội đồng nhân dân; đồng thời, phải có tinh thần thẳng thắn, trung thực và khách quan khi tự đánh giá về mình, tự nhận mình hoàn thành nhiệm vụ ở mức độ nào? Điều này không dễ, bởi không ai muốn “vạch áo cho người xem lưng”, nếu không có những cơ chế mở rộng hơn dân chủ, công khai để có sự giám sát rộng rãi hơn của xã hội. Vì vậy, cần bổ sung quy định báo cáo của người được lấy phiếu tín nhiệm không chỉ gửi cho đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân, mà còn gửi cho Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và một số đoàn thể chính trị - xã hội cùng cấp, thậm chí công khai trên các phương tiện thông tin của Đảng – Nhà nước để nhân dân, cán bộ xem xét, góp ý. Như vậy người dân và cử tri sẽ phát huy được quyền dân chủ trực tiếp của mình. Nếu có cơ chế này, sẽ là tác nhân góp phần làm cho người viết báo cáo có thêm động lực để chuẩn bị sao cho chân thực hơn, vì nếu không sẽ nhận được ý kiến góp ý, nhận xét, thậm chí phê phán từ phía nhân dân và các tổ chức.
Việc có không ít ý kiến đặt ra câu hỏi là: Bản báo cáo này có cần thiết phải được xác nhận bởi cơ quan, tổ chức có thẩm quyền hay không? Cũng là vấn đề cần cân nhắc, tính toán. Hiện nay không quy định về việc xác nhận báo cáo, vì cho rằng để người làm báo cáo tự giác, trung thực trong việc báo cáo và tự đánh giá về bản thân mình, còn quyền xem xét, đánh giá dành cho mỗi đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân. Nếu có sự xác nhận, đánh giá của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền có thể sẽ gây khó khăn cho đại biểu; đồng thời cũng tạo ra sự bất cập, vì đa số những người này là cán bộ cao cấp của Đảng, Nhà nước hoặc của địa phương nên việc nhận xét, đánh giá cán bộ phải theo quy trình và thẩm quyền quản lý cán bộ và được thực hiện vào thời điểm khác, trong đó kết quả lấy phiếu tín nhiệm của Quốc hội, Hội đồng nhân dân tỉnh là một kênh thông tin quan trọng.
- Đối với đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân
Đây là một trong những chủ thể có vai trò, trách nhiệm lớn nhất trong quá trình xem xét, ghi phiếu tín nhiệm, do đó làm thế nào để mỗi đại biểu phải thực sự khách quan, công bằng, công tâm trong nghiên cứu, xem xét báo cáo của người được lấy phiếu tín nhiệm; trong thu thập thông tin và thẩm tra, thẩm định mức độ hoàn thành nhiệm vụ, phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống của người được lấy phiếu. Thiết nghĩ, mỗi đại biểu cần có nhận thức sâu sắc rằng đây là công việc hệ trọng, là trách nhiệm không chỉ với người được lấy phiếu, mà còn là trách nhiệm, là uy tín trước cử tri và nhân dân. Xung quanh vấn đề này có nhiều nội dung cần quan tâm, xin trao đổi một số nội dung chủ yếu dưới đây:
Trước hết mỗi đại biểu phải thật sự đề cao tinh thần, trách nhiệm của mình trong quá trình thực hiện lấy phiếu, bỏ phiếu; phải chủ động nghiên cứu sâu, nắm chắc về mục đích, yêu cầu, nguyên tắc của việc lấy phiếu tín nhiệm; về quy trình, thủ tục, nội dung, cách thức tiến hành đã quy định trong NQ 35 của QH và NQ 561 của UBTVQH để tránh sự sai sót, nhầm lẫn trong quá trình thực hiện, qua đó tạo được sự nhận thức đúng đắn và thống nhất trong đại biểu về lấy phiếu tín nhiệm. Khi tham gia lấy phiếu tín nhiệm, đòi hỏi người đại biểu phải có bản lĩnh để vượt qua những “rào cản và áp lực vô hình”, không hẹp hòi, đố kỵ, chấp nhặt, thành kiến cá nhân, nhưng cũng không được dễ dãi, xuê xoa, “dĩ hòa vi quý”. Người đại biểu nhân dân có trách nhiệm lắng nghe, tập hợp, sáng lọc khách quan tất cả ý kiến của nhân dân, của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị, xã hội nhận xét về người được lấy phiếu tín nhiệm, từ đó phân tích đánh giá đúng đắn, trung thực, khách quan mức độ tín nhiệm để thể hiện trong lá phiếu của mình (Nếu đại biểu không thực hiện đầy đủ, nghiêm túc những công việc này là thiếu trách nhiệm đối với cử tri đã bầu ra mình, không xứng đáng với niềm tin của cử tri và làm suy giảm uy tín của cơ quan quyền lực Nhà nước).
Theo quy định, khi nhận được báo cáo của người được lấy phiếu, mỗi đại biểu phải nghiên cứu kỹ, đồng thời trong quá trình hoạt động, đại biểu phải có tư duy độc lập, chủ động nắm bắt, tiếp nhận, thu thập, phân tích, đánh giá thông tin và xác định được nguyên nhân chủ quan, khách quan có liên quan đến trách nhiệm, quyền hạn và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người được lấy phiếu (không chỉ thuần túy đánh giá thông qua xem xét báo cáo). Việc xem xét này phải dựa trên quan điểm khoa học, biện chứng, bảo đảm thật khách quan, công bằng, công tâm – tránh sự áp đặt, thiên lệch hoặc cảm tính. Chỉ có như vậy mới đảm bảo kết quả phiếu đúng thực chất; hoàn thành trách nhiệm trước cử tri, qua đó nhân dân, cử tri sẽ ghi nhận, tin tưởng vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân – Sâu xa hơn là niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, Chế độ được củng cố, tăng cường, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước.
Thực tế trong kỳ lấy phiếu vừa qua, một số đại biểu chưa nghiên cứu sâu sắc, đầy đủ về đối tượng, phạm vi lấy phiếu; quy trình, thủ tục và các nội dung thuộc trách nhiệm của mình trong quá trình lấy phiếu… nên còn lúng túng khi thực hiện, thậm chí còn sai sót khi ghi phiếu.
Theo quy định (Khoản 2, Điều 4, NQ 561 của UBTVQH) chậm nhất 15 ngày trước ngày khai mạc kỳ họp Quốc hội, Hội đồng nhân dân để lấy phiếu tín nhiệm, nếu đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân thấy cần phải làm rõ vấn đề liên quan đến người được lấy phiếu thì có quyền đề nghị Ủy ban thường vụ Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xác minh và trả lời; hoặc tại các Điều 8, Điều 9 của NQ35 của QH quy định đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân sau khi nhận và xem xét báo cáo của người được lấy phiếu, có thể gửi văn bản đến người được lấy phiếu, yêu cầu làm rõ hơn những nội dung thuộc căn cứ đánh giá mức độ tín nhiệm. Tuy nhiên rất ít đại biểu quan tâm thực hiện quy định này (ở Quốc hội chỉ có 01 đại biểu có yêu cầu). Thực tế này là sự nhắc nhở việc cần quan tâm, chú ý đề cao trách nhiệm của người đại biểu trong mỗi lần lấy phiếu.
Ba là: Về công tác lãnh đạo và tổ chức thực hiện
Việc thực hiện lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người giữ chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn là hình thức giám sát trực tiếp đặc biệt quan trọng, liên quan đến đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt của Đảng, Nhà nước ở Trung ương và địa phương. Kết quả lấy phiếu tín nhiệm là một trong những cơ sở quan trọng để đánh giá, bố trí và sử dụng cán bộ. Vì vậy, cần có sự theo dõi, lãnh đạo chặt chẽ của cấp ủy Đảng các cấp, sự chuẩn bị chu đáo, thận trọng, sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan tham mưu giúp việc Ủy ban thường vụ Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân, các cơ quan của Đảng, Nhà nước có liên quan trong việc thực hiện quy trình lấy phiếu tín nhiệm. Phát hiện và ngăn ngừa kịp thời những biểu hiện lợi dụng lấy phiếu tín nhiệm nhằm vận động gây bè, kéo cánh, làm mất đoàn kết nội bộ, hạ thấp uy tín của cán bộ.
Mặt khác, thời điểm, thời gian dành cho đại biểu ghi phiếu cũng là chi tiết cần được quan tâm, bố trí phù hợp, thỏa đáng góp phần vào nâng cao chất lượng và mức độ tin cậy, khách quan trong kết quả lấy phiếu.
Ngoài ra, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức chịu trách nhiệm về lấy phiếu ở mỗi cấp với các cơ quan báo chí, tuyên truyền để góp phần thực hiện tốt chủ trương quan trọng này.
Cuối cùng, đề nghị Ủy ban thường vụ Quốc hội chỉ đạo việc sơ kết, đánh giá kết quả lấy phiếu vừa qua để rút kinh nghiệm, tiếp tục bổ sung, hoàn chỉnh các quy định, cơ chế cần thiết để phát huy dân chủ, bảo đảm khách quan, công bằng, công khai trong quá trình lấy phiếu tín nhiệm.
Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Minh Sơn

Nguồn tin: Viện Nghiên cứu lập pháp

Các tin đã đưa ngày:
Thăm dò ý kiến
Bạn có cho rằng xăng là nguyên nhân gây ra cháy xe không?



Hoạt động của Quốc hội - mang đầy hơi thở của cuộc sống