Xây dựng quy chế phối hợp giữa quốc hội và Hội đồng nhân dân với các cơ quan, tổ chức hữu quan trong việc thực hiện việc lấy phiếu tín nhiệm Đối với người giữ chức vụ do quốc hội và Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn

25/09/2013

1. Quy định về sự phối hợp giữa Quốc hội, Hội đồng nhân dân với các cơ quan, tổ chức hữu quan trong quá trình lấy phiếu tín nhiệm đối với những người do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn
Nghị quyết số 35/2012/QH13 về việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người giữ chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn quy định sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức hữu quan trong việc này như sau:
- Quốc hội, Hội đồng nhân dân định kỳ tổ chức lấy phiếu tín nhiệm đối với những người giữ chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn, bảo đảm đúng đối tượng, nguyên tắc, thời hạn và quy trình theo quy định.
- Đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân có trách nhiệm tham gia lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm tại kỳ họp Quốc hội, Hội đồng nhân dân; cân nhắc thận trọng, khách quan, công tâm, công bằng khi thể hiện tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn.
- Người được lấy phiếu tín nhiệm phải báo cáo trung thực kết quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao, phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống và giải trình đầy đủ các nội dung mà đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân yêu cầu.
- Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp tập hợp, tổng hợp đầy đủ, kịp thời ý kiến, kiến nghị của cử tri liên quan đến người giữ chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn (nếu có) gửi đến Quốc hội, Hội đồng nhân dân tại kỳ họp.
- Cơ quan, tổ chức, cá nhân không được lợi dụng việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm để vận động hoặc có hành vi trái pháp luật tác động đến đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân.
- Người được lấy phiếu tín nhiệm có báo cáo bằng văn bản về việc thực hiện các nội dung quy định tại Điều 5 của Nghị quyết trong năm trước đó. Báo cáo được gửi đến Ủy ban thường vụ Quốc hội chậm nhất là 30 ngày trước ngày khai mạc kỳ họp Quốc hội, đến Thường trực Hội đồng nhân dân chậm nhất là 20 ngày trước ngày khai mạc kỳ họp Hội đồng nhân dân.
- Ủy ban thường vụ Quốc hội, Thường trực đồng nhân dân gửi báo cáo của người được lấy phiếu tín nhiệm và báo cáo tập hợp, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri liên quan đến người được lấy phiếu tín nhiệm của Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp (nếu có) (nếu có) đến đại biểu Quốc hội chậm nhất là 20 ngày trước ngày khai mạc kỳ họp Quốc hội, đến đại biểu Hội đồng nhân dân chậm nhất là 10 ngày trước ngày khai mạc kỳ họp Hội đồng nhân dân.
- Chậm nhất là 10 ngày trước ngày Quốc hội tiến hành lấy phiếu tín nhiệm, 03 ngày trước ngày khai mạc kỳ họp Hội đồng nhân dân, đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân có thể gửi văn bản đến người được lấy phiếu tín nhiệm yêu cầu làm rõ hơn những nội dung thuộc căn cứ đánh giá mức độ tín nhiệm quy định tại Điều 5 của Nghị quyết . Người được lấy phiếu tín nhiệm có trách nhiệm trả lời bằng văn bản yêu cầu mà đại biểu đã nêu trước ngày lấy phiếu tín nhiệm.
Nghị quyết số: 561/2013/UBTVQH13 hướng dẫn về quy trình lấy phiếu tín nhiệm tại kỳ họp Quốc hội, kỳ họp Hội đồng nhân dân quy định tại Điều 8 và Điều 9 của Nghị quyết số 35/2012/QH13 hướng dẫn cụ thể thêm như sau:
- Báo cáo của người được lấy phiếu tín nhiệm được gửi đến đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân trước kỳ họp lấy phiếu tín nhiệm theo quy định tại khoản 1 Điều 8 và khoản 1 Điều 9 của Nghị quyết số 35/2012/QH13 bên cạnh các nội dung gồm cơ bản về tự đánh giá về các nội dung kết quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn; phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống còn có việc giải trình về ý kiến, kiến nghị của cử tri do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc chuyển đến (nếu có);
- Trường hợp nhận được yêu cầu bằng văn bản do đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân chuyển đến đề nghị làm rõ thêm về kết quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn, phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, người được lấy phiếu tín nhiệm có trách nhiệm giải trình bằng văn bản và gửi đến đại biểu có yêu cầu theo quy định tại khoản 2 Điều 8 và khoản 2 Điều 9 của Nghị quyết số 35/2012/QH13.
- Chậm nhất là 15 ngày trước ngày khai mạc kỳ họp Quốc hội, Hội đồng nhân dân để tiến hành lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm, nếu đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân thấy cần phải làm rõ vấn đề liên quan đến người được lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm thì có quyền đề nghị Ủy ban thường vụ Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xác minh và trả lời bằng văn bản cho đại biểu. Trường hợp cơ quan có thẩm quyền chưa xác minh kịp thì báo cáo Ủy ban thường vụ Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân quyết định cho trả lời sau nhưng phải trước ngày lấy phiếu tín nhiệm lần tiếp theo; trong trường hợp này, việc lấy phiếu tín nhiệm vẫn được thực hiện theo quy định của Nghị quyết số 35/2012/QH13.
- Trước khi tiến hành lấy phiếu tín nhiệm, Quốc hội có thể thảo luận tại Đoàn đại biểu Quốc hội; Hội đồng nhân dân có thể thảo luận tại Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân về các vấn đề có liên quan đến việc lấy phiếu tín nhiệm và người được lấy phiếu tín nhiệm. Ủy ban thường vụ Quốc hội báo cáo trước Quốc hội kết quả thảo luận tại Đoàn đại biểu Quốc hội; Thường trực Hội đồng nhân dân báo cáo trước Hội đồng nhân dân kết quả thảo luận tại Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân.
Như vậy, có thể thấy, theo quy định hiện hành, xung quanh việc lấy phiếu tín nhiệm có những mối quan hệ liên quan đến các chủ thể sau:
- Quốc hội, Hội đòng nhân dân : có thẩm quyền và trách nhiệm bỏ phiếu;
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân: tổ chức việc chuẩn bị cho việc lấy phiếu như nhận và báo cáo của người được lấy phiếu tín nhiệm và báo cáo tập hợp, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri liên quan đến người được lấy phiếu tín nhiệm của Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp (nếu có) đến đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân; yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xác minh những vấn đề mà đại biểu nêu ra đối với người được lấy phiếu (nếu có) và trả lời bằng văn bản cho đại biểu; tổng hợp và báo cáo trước Quốc hội, Hội đồng nhân dân kết quả thảo luận tại Đoàn đâị biểu Quốc hội, Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân về các vấn đề có liên quan đến lấy phiếu tín nhiệm.
- Đoàn đại biểu Quốc hội, Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân trước khi tiến hành lấy phiếu tín nhiệm (có thể) thảo luận về các vấn đề có liên quan đến việc lấy phiếu tín nhiệm và người được lấy phiếu tín nhiệm.
- Đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân: có trách nhiệm tham gia lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm tại kỳ họp Quốc hội, Hội đồng nhân dân; có thể gửi văn bản đến người được lấy phiếu tín nhiệm yêu cầu làm rõ hơn những nội dung thuộc căn cứ đánh giá mức độ tín nhiệm quy định tại Điều 5 của Nghị quyết; có quyền đề nghị Ủy ban thường vụ Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xác minh và trả lời bằng văn bản cho đại biểu;
- Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp tập hợp, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri liên quan đến người giữ chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn (nếu có) gửi đến Quốc hội, Hội đồng nhân dân tại kỳ họp; Cùng với việc lấy phiếu tín nhiệm theo quy định của Nghị quyết này, việc lấy phiếu tín nhiệm đối với các chức danh Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Chủ tich, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp thực hiện theo quy định của Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn (Pháp lệnh 34) sẽ không tiếp tục nữa.
- Các cơ quan khác có thẩm quyền liên quan: xác minh về những vấn đề đặt ra và trả lời bằng văn bản cho đại biểu khi có yêu cầu
- Cơ quan, tổ chức, cá nhân không được lợi dụng việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm để vận động hoặc có hành vi trái pháp luật tác động đến đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân.
2. Đánh giá sơ bộ bước đầu của việc phối hợp thực hiện lấy phiếu tín nhiệm
Theo quy định của pháp luật và qua việc tổ chức lấy phiếu tín nhiệm tại Quốc hội và một số Hội đồng nhân dân đia phương các cấp thời gian qua cho thấy:
Việc tổ chức lấy phiểu tín nhiệm nhìn chung còn đang khép kín trong nội bộ cơ quan, bộ phận của Quốc hội và Hội đồng nhân dân; sự tham gia của các cơ quan tổ chức hữu quan bên ngoài như Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các cơ quan có thẩm quyền khác chưa nhiều, nếu như không muốn nói hầu như chưa có. Nguyên nhân có thể là chưa có những vấn đề lớn đặt ra đến mức phải có sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc (cử tri, nhân dân không có ý kiến gì) hay của các cơ quan có thẩm quyền (chưa có yêu cầu xác minh, làm rõ). Tuy nhiên theo chúng tôi, nguyên nhân chủ yếu của thực trạng trên nằm ở chỗ quy định của Nghị quyết. Nghị quyết quy định “Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp tập hợp, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri liên quan đến người giữ chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn (nếu có) gửi đến Quốc hội, Hội đồng nhân dân tại kỳ họp”; “khi có đề nghị của đại biểu cơ quan có thẩm quyền xác minh và trả lời bằng văn bản cho đại biểu. Trường hợp cơ quan có thẩm quyền chưa xác minh kịp thì báo cáo Ủy ban thường vụ Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân quyết định cho trả lời sau nhưng phải trước ngày lấy phiếu tín nhiệm lần tiếp theo; còn việc lấy phiếu tín nhiệm vẫn được thực hiện theo quy định”. Với những quy định thiếu tính bắt buộc như vây, rất khó để lôi cuốn sự tham gia của các cơ quan, tổ chức đó. Đây có thể coi là một sự thụt lùi so với quy trình lấy phiếu tín nhiệm do Mặt trận Tổ quốc cấp xã thực hiện, được quy định tại Nghị quyết liên tịch số 09/2008/NQLT-CP-UBTWMTTQVN ngày 17 tháng 04 năm 2008 của Chính phủ và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hướng dẫn thi hành các Điều 11, Điều 14, Điều 16, Điều 22 và Điều 26 của Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn trong đó đặc biệt quy định việc “tổ chức hội nghị để nhân dân đóng góp ý kiến vào bản kiểm điểm của những người được đưa ra lấy phiếu tín nhiệm và tổng hợp ý kiến đóng góp để báo cáo trình bày tại Hội nghị lấy phiếu tín nhiệm”. Và trong Hội nghị lấy phiếu tín nhiệm phải “đọc bản tổng hợp đóng góp ý kiến của cử tri và nhân dân để đại biểu dự hội nghị thảo luận, đóng góp ý kiến và bỏ phiếu tín nhiệm”. Các cơ quan khác có thẩm quyền (được hiểu là cơ quan chủ quản, cơ quan quản lý, cơ quan chức năng) nếu chỉ “xác minh về những vấn đề đặt ra và trả lời bằng văn bản cho đại biểu khi có yêu cầu” thì cũng hết sức thụ động. Một sự phối hợp cũng rất quan trọng là giữa Quốc hội, Hội đồng nhân dân và Mặt trận Tổ quốc và các đại biểu trong việc cung cấp thông tin, tiếp thu, giải trình về các vấn đề đặt ra đối với người được đưa ra lấy phiếu tín nhiệm cũng chưa có quy định.
Thiết nghĩ, việc xây dưng, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong việc lấy phiếu tín nhiệm cần khắc phục những khiếm khuyết, bật cập trên. Cần đặt ra quy định có tính bắt buộc Mặt trận phải tổ chức các hội nghị (có thể là hội nghị của các cơ cấu Mặt trận như Ủy ban, Đoàn Chủ tịch, Thường trực, Hội đồng tư vấn và hội nghị cử tri ở cấp xã ) để đóng góp ý kiến. Đối với các cơ quan chủ quản, cơ quan quản lý người được lấy ý kiến, cơ quan chức năng về hành chính - tư pháp (gọi chung là cơ quan có thẩm quyền) phải có văn bản nhận xét đánh giá và kết luận, xác minh các vấn đề được nêu ra. Cũng ở điểm này, những khiếm khuyết như còn thiếu sự tham gia của các tổ chức chính trị-xã hội như một chủ thể độc lập; sự phối hợp giữa Ủy ban thường vụ Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Ban chấp hành các tổ chức chính trị-xã hội trong việc cung cấp thông tin, ý kiến nhận xét, đánh giá, sự tiếp thu, giải trình về các vấn đề đặt ra đối với người được lấy phiếu v.v… cho các đại biểu cần được bổ khuyết.
Do việc tổ chức lấy ý kiến còn gấp gáp, khép kín; chưa có sự phối hợp thực sự với các cơ quan, tổ chức nhất là đối với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị-xã hội trong việc xem xét, đánh giá về người được đưa ra lấy phiếu tín nhiệm, tập hợp, tổng hợp các phát hiện, kiến nghị của cử tri và nhân dân, chưa kể việc xem xét, góp ý vào bản Báo cáo kiểm điểm của người được lấy phiếu tín nhiệm trước Quốc hội, Hội đồng nhân dân còn đơn giản, hình thức, các ý kiến đóng góp còn dè dặt, né tránh, ngại va chạm, việc phát hiện các vụ việc tiêu cực tại chỗ biết mà không dám nói dẫn đến kết quả lấy phiếu tín nhiệm nhìn chung chưa thực sự đánh giá chính xác và đúng thực chất đối với người được lấy phiếu tín nhiệm.
3. Những vấn đề cần lưu tâm khi xây dựng Quy chế phối hợp
Hai văn bản của Quốc hội và Ủy ban thường vụ Quốc hội cơ bản đã nêu ra cơ chế phối hợp giữa cơ quan quyền lực nhà nước, các cơ quan nhà nước khác và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấc cấp. Tuy nhiên còn chung và có nhiều bất cập, hạn chế như đã nêu trên. Do vậy, cần phải bổ khuyết hai văn bản này để làm cơ sở cho việc cụ thể hóa ở Quy chế theo hướng sau đây:.
1. Cần quy định rõ vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cả các đoàn thể chính trị - xã hội trong công tác này tao dhướng tham gia bắt buộc của các tổ chức này chứ không tùy nghi “nếu có” như hiện nay. Phải quy định việc gửi báo cáo kiểm điểm của người đưa ra lấy phiếu tín nhiệm cho Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị-xã hội để tổ chức đóng góp ý kiến, trên cơ sở đó mới phát hiện, kiến nghị những vấn đề có liên quan đối với người được lấy phiếu tín nhiệm đó. Kết quả đánh giá, ý kiến, kiến nghị của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (thực chất là của cử tri và nhân dân) của các tổ chức chính trị - xã hội phải được thể hiện trong biên bản cuộc họp và được trình bày công khai tại phiên họp lấy phiếu tín nhiệm. Kinh nghiệm lấy phiếu tín nhiệm trước đây do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tổ chức cho thấy, nhờ những phát hiện, kiến nghị của Hội nghị cử tri khi tổ chức kiểm điểm, thảo luận về báo cáo mà phát hiện ra những sai phạm có ý nghĩa rất quyết định cho cuộc bỏ phiếu tại Hội nghị lấy phiếu tín nhiệm. (Ví dụ, Tại phường An Phú, quận 2TP Hồ Chí Minh, khi tổ chức kiểm điểm người dân đã góp ý thẳng thắn cho đồng chí Chủ tịch UBND phường về những yếu kém, sai phạm trong công tác quản lý đất đai. Mặc dù chưa có kết luận chính thức của các cơ quan chức năng, song tại Hội nghị bỏ phiếu tín nhiệm, những ý kiến đóng góp của người dân đã được các thành viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường chất vấn và Chủ tịch UBND phường đã không trả lời được. Kết quả, số phiếu tín nhiệm dành cho Chủ tịch UBND phường An Phú chỉ đạt 38,46%. Sau khi Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường có văn bản kiến nghị HĐND xem xét, bãi nhiệm chức vụ, UBND quận 2 đã ra quyết định đình chỉ chức vụ đối với vị Chủ tịch này để kiểm điểm, làm rõ mức độ sai phạm ).
2. Cần có sự phối hợp rất chặt chẽ giữa Quốc hội, Hội đồng nhân dân với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị-xã hội trong việc cung cấp thông tin và tổ chức cho các đại biểu nắm bắt được ý kiến kiến nghị của nhân dân, kết quả xem xét, tiếp thu, giải trình các vấn đề đặt ra xung quanh ngươig fđược kấy phiếu tín nhiệm. Phải làm thế nào để việc bỏ phiếu tín nhiệm là do các đại biểu thực hiện nhưng cũng phải phản ánh tâm tư nguyện vọng của cử tri và nhân dân, nếu không sẽ có kết quả ngược lại. Theo quy định, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tập hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân liên quan đến người đưa ra lấy phiếu tín nhiệm nhưng bỏ phiếu thế nào thì chỉ do các đại biểu. Nếu không có sự phối hợp làm rõ các vấn đề thì khi thực hiện lấy phiếu có thể dẫn đến có nhiều kết quả không tương thich: Có thể có ý kiến, kiến nghị thì gay gắt nhưng kết quả lấy phiếu tín nhiệm lại vẫn rất cao. Lúc đó thì rất rõ ràng sẽ có cảm xúc trái ngược.
3. Cần có sự trù liệu (quy định) đầy đủ và cụ thể hơn về sự lảng tránh hay vận động, tác động của các cơ quan, cá nhân có liên quan đối với việc tổ chức lấy phiếu tín nhiệm để có biện pháp khắc phục chứ không chỉ bằng quy định: “Cơ quan, tổ chức, cá nhân không được lợi dụng việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm để vận động hoặc có hành vi trái pháp luật tác động đến đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân”. Trên thực tế có nhiều cán bộ thuộc đối tượng lấy phiếu tín nhiệm cũng đồng thời là người chủ trì việc tổ chức lấy phiếu sợ mắc khuyết điểm, không được tín nhiệm nên không tích cực chủ động trong việc phối hợp tổ chức thực hiện; hoặc trường hợp cấp ủy Đảng, chính quyền băn khoăn, lo lắng, sợ làm xáo trộn đội ngũ cán bộ nên cũng có biểu hiện do dự; hoặc ngầm tác động của nhóm lợi ích.
4. Phải có cơ chế để Mặt trận Tổ quốc các đoàn thể chính trị-xã hội giám sát đối với việc tiếp thu, giải trình các ý kiến đóng góp từ phía Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị-xã hội và nhân dân. Nếu cần, phải có cơ chế cho Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể tham gia phát biểu chính kiến về các vấn đề đặt ra liên quan đến người được đưa ra lấy phiếu dưới những hình thức thích hợp.
5. Xác định rõ ràng trách nhiệm nhận xét, đánh giá của các cơ quan chủ quản, cơ quan quản lý người được lấy phiếu tính nhiệm; trách nhiệm xác minh làm rõ của các cơ quan chức năng đối với các vấn đề do đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân hoặc dư luận đặt ra đối với người được đưa ra lấy phiếu tín nhiệm để có cơ sở xem xét thấu đáo, khách quan khi tiến hành lấy phiếu./.

PGS. TS. Bùi Xuân Đức

Nguồn tin: Viện Nghiên cứu lập pháp

Các tin đã đưa ngày:
Thăm dò ý kiến
Bạn có cho rằng xăng là nguyên nhân gây ra cháy xe không?



Hoạt động của Quốc hội - mang đầy hơi thở của cuộc sống